Στις 4 Αυγούστου 1936 η Ελλάδα πέρασε σε μια νέα και σκοτεινή πολιτική περίοδο. Με την αναστολή του Συντάγματος, τη διάλυση της Βουλής και την κατάργηση βασικών δημοκρατικών ελευθεριών, ο Ιωάννης Μεταξάς εγκαθίδρυσε ένα δικτατορικό καθεστώς που έμεινε στην ιστορία ως δικτατορία της 4ης Αυγούστου, μεταξική δικτατορία ή τεταρτοαυγουστιανό καθεστώς.

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτέλεσε ένα τυχαίο ή μεμονωμένο γεγονός. Ήταν αποτέλεσμα μιας βαθύτερης πολιτικής και κοινωνικής κρίσης που χαρακτήριζε την Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Η αδυναμία του αστικού πολιτικού συστήματος να διαχειριστεί τις κοινωνικές αντιθέσεις της εποχής, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των εργατικών αγώνων και την ενίσχυση των λαϊκών διεκδικήσεων, δημιούργησε τις συνθήκες μέσα στις οποίες ένα τμήμα των κυρίαρχων δυνάμεων στράφηκε προς την αυταρχική λύση της δικτατορίας.

Η Ελλάδα της δεκαετίας του 1930 ήταν μια κοινωνία που κουβαλούσε ακόμη τις βαριές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής, τις οικονομικές δυσκολίες και τις συνεχείς πολιτικές αναμετρήσεις. Οι κυβερνήσεις διαδέχονταν η μία την άλλη, τα στρατιωτικά κινήματα επηρέαζαν την πολιτική ζωή και ο κοινοβουλευτισμός αντιμετώπιζε σοβαρή κρίση.

Την ίδια στιγμή, όμως, αναπτύσσονταν νέες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Η εργατική τάξη οργανωνόταν, οι απεργιακές κινητοποιήσεις ενισχύονταν και οι λαϊκές διεκδικήσεις αποκτούσαν μεγαλύτερη δυναμική. Η δράση του εργατικού κινήματος και η ενίσχυση της επιρροής του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας προκαλούσαν έντονη ανησυχία στις κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις της εποχής, οι οποίες έβλεπαν την οργανωμένη λαϊκή παρέμβαση ως απειλή για την υπάρχουσα κοινωνική και πολιτική κατάσταση.

Η διεθνής συγκυρία ενίσχυε ακόμη περισσότερο αυτές τις εξελίξεις. Στη δεκαετία του 1930, σε πολλές χώρες της Ευρώπης, η οικονομική κρίση και οι κοινωνικές συγκρούσεις αποτέλεσαν το έδαφος για την άνοδο αυταρχικών καθεστώτων, τα οποία παρουσιάζονταν ως λύση απέναντι στην πολιτική αστάθεια και στην άνοδο των εργατικών αγώνων.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Ιωάννης Μεταξάς τον Απρίλιο του 1936. Η άνοδός του στην εξουσία δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ευρείας λαϊκής εκλογικής εντολής, αλλά επιλογή πολιτικών και μοναρχικών κύκλων που αναζητούσαν μια λύση στην κρίση του πολιτικού συστήματος.

Λίγους μήνες αργότερα, στις 4 Αυγούστου, με τη στήριξη του βασιλιά Γεωργίου Β΄, ο Μεταξάς προχώρησε στην κατάλυση του κοινοβουλευτισμού. Η επίσημη δικαιολογία ήταν η αντιμετώπιση του «κομμουνιστικού κινδύνου» και η αποκατάσταση της τάξης. Στην πραγματικότητα, η μεταξική δικτατορία ήταν μια προσπάθεια αναδιοργάνωσης της κρατικής εξουσίας, με βασικά εργαλεία την καταστολή, τη λογοκρισία και τον έλεγχο της κοινωνικής ζωής. Η Δημοκρατία μπήκε στον «γύψο», καθώς οι πολιτικές ελευθερίες περιορίστηκαν και η δυνατότητα ελεύθερης πολιτικής δράσης καταργήθηκε.

Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου προσπάθησε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ένα «Νέο Κράτος», το οποίο θα ξεπερνούσε τις κομματικές αντιπαραθέσεις και θα οδηγούσε τη χώρα σε μια υποτιθέμενη εθνική αναγέννηση. Δημιουργήθηκαν μηχανισμοί προπαγάνδας, ιδρύθηκε η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ) και το κράτος επιχείρησε να διαμορφώσει μια κοινωνία όπου η πολιτική και κοινωνική ζωή θα βρίσκονταν υπό τον έλεγχό του.

Πίσω όμως από την εικόνα της «εθνικής ενότητας» βρισκόταν η πραγματικότητα της καταστολής. Ο Τύπος τέθηκε υπό αυστηρό έλεγχο, οι αντίθετες πολιτικές φωνές διώχθηκαν και οι οργανώσεις που αμφισβητούσαν το καθεστώς αντιμετωπίστηκαν ως εχθροί.

Παράλληλα, το καθεστώς προσπάθησε να ενισχύσει τη θέση του μέσα από έργα κρατικής οργάνωσης και στρατιωτικής προετοιμασίας , όπως η κατασκευή της «Γραμμής Μεταξά» στα βόρεια σύνορα, καθώς η Ευρώπη οδηγούνταν προς τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το 1940 η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με την ιταλική επίθεση και μπήκε στον πόλεμο. Οι εξελίξεις αυτές άλλαξαν το πολιτικό σκηνικό. Ο θάνατος του Ιωάννη Μεταξά τον Ιανουάριο του 1941 και η γερμανική εισβολή λίγους μήνες αργότερα οδήγησαν στο τέλος της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου.