Οι παλιές σταφιδαποθήκες του Α.Σ.Ο. στο Κιάτο έγιναν απόψε, και επίσημα, το Κέντρο Πολιτισμού «Γιάννης Σπανός». Πρόκειται, αναμφίβολα, για ένα σημαντικό γεγονός όχι μόνο για την πόλη αλλά για ολόκληρο τον Δήμο Σικυωνίων. Βέβαια , το δύσκολο δεν είναι να εγκαινιάσεις ένα κτίριο. Είναι να δικαιώσεις τη μνήμη που αυτό κουβαλά και τους ανθρώπους στους οποίους πραγματικά ανήκει.

Υπάρχουν κτίρια που χτίζονται με πέτρα και σίδερο. Υπάρχουν και κτίρια που χτίζονται από τη μνήμη. Οι παλιές σταφιδαποθήκες του Α.Σ.Ο. στο Κιάτο ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία. Εκεί όπου κάποτε στοιβαζόταν ο μόχθος μιας ολόκληρης εποχής, σήμερα ανοίγει τις πύλες του ένα Κέντρο Πολιτισμού. Η μεταμόρφωση αυτή αποτελεί από μόνη της μια πράξη αισιοδοξίας. Είναι η απόδειξη ότι οι πόλεις μπορούν να μετατρέπουν τα ίχνη της εργασίας σε τόπους δημιουργίας.

Όμως κάθε δημόσιο έργο κουβαλά δύο ιστορίες. Η πρώτη είναι εκείνη της κατασκευής του. Η δεύτερη είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται στους ανθρώπους. Και πολλές φορές η δεύτερη επισκιάζει την πρώτη.

Ο χαιρετιστήριος λόγος του δημάρχου Σικυωνίων στα αποψινά εγκαίνια του νέου Κέντρου Πολιτισμού «Γιάννης Σπανός» δεν αφηγήθηκε τόσο τη σταφιδική ιστορία του τόπου, όσο την ανάγκη μιας εξουσίας να αφηγηθεί τον εαυτό της.

Η σκηνοθεσία ήταν επιμελημένη. Τα φώτα, οι επίσημοι, οι ομιλίες, οι συμβολισμοί. Οι παιδικές παρουσίες με τις φουστανέλες επιχείρησαν να συνδέσουν το παρόν με την παράδοση. Όμως η παράδοση παύει να συγκινεί όταν μετατρέπεται σε σκηνικό. Χάνει την αλήθεια της όταν χρησιμοποιείται ως διακόσμηση μιας πολιτικής γιορτής. Τότε η εικόνα γίνεται ισχυρότερη από το περιεχόμενο.

Ακόμη και οι λεπτομέρειες αποκτούν τη σημασία τους. Ένα παπιγιόν δεν αποτελεί πολιτικό γεγονός. Γίνεται όμως σύμβολο μιας αισθητικής που ταυτίζει την επισημότητα με την επίδειξη και όχι με τη λιτότητα. Και η αισθητική της εξουσίας δεν είναι ποτέ αθώα· αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό της απέναντι στους πολίτες.

Υπήρχε όμως και μια άλλη σιωπή. Πιο εύγλωττη από όλες τις ομιλίες.

Στο βήμα κλήθηκαν να απευθύνουν χαιρετισμό υπουργός, βουλευτής και περιφερειάρχης. Δεν βρέθηκε όμως χώρος για μια σύντομη παρέμβαση της δημοτικής αντιπολίτευσης ούτε για τον πρώην δήμαρχο της πόλης. Ίσως να θεωρήθηκε μια ασήμαντη λεπτομέρεια του πρωτοκόλλου. Στη δημοκρατία, όμως, οι λεπτομέρειες είναι συχνά η ουσία. Γιατί τα δημόσια έργα δεν γεννιούνται μέσα σε μία θητεία ούτε ανήκουν σε μία δημοτική αρχή. Είναι αποτέλεσμα διαδοχικών προσπαθειών, διαφορετικών διοικήσεων και, τελικά, των ίδιων των πολιτών που τα χρηματοδοτούν και τα δικαιούνται.

Η εξουσία αγαπά τον μονόλογο. Ο πολιτισμός, αντίθετα, γεννιέται από τον διάλογο. Και όταν μια γιορτή αποκλείει τις διαφορετικές φωνές, δεν μικραίνει η αντιπολίτευση· μικραίνει η ίδια η γιορτή.

Ίσως γι’ αυτό η πιο αληθινή στιγμή της βραδιάς δεν βρέθηκε στις ομιλίες αλλά στη μουσική. Η συναυλία της Άλκηστις Πρωτοψάλτη και του Νίκου Πορτοκάλογλου διέκοψε, έστω για λίγο, την ακαμψία της τελετής. Οι καλλιτέχνες δεν τραγουδούσαν για να δοξάσουν ένα έργο ή μια δημοτική αρχή. Τραγουδούσαν για τους ανθρώπους. Και όταν ακούστηκε ο στίχος «κι αν μας αντέξει το σχοινί, θα φανεί στο χειροκρότημα», έμοιαζε σαν να απευθυνόταν στην ίδια την πόλη.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα εγκαίνια υπήρξαν επιτυχημένα. Οι τελετές τελειώνουν πάντοτε μέσα σε μία νύχτα. Το πραγματικό ερώτημα αρχίζει όταν σβήσουν οι προβολείς, όταν φύγουν οι επίσημοι, όταν οι φωτογραφίες πάψουν να αποτελούν επικαιρότητα και το κτίριο μείνει μόνο του απέναντι στους ανθρώπους.

Τότε θα φανεί αν το νέο Κέντρο Πολιτισμού «Γιάννης Σπανός» έγινε πράγματι σπίτι της κοινωνίας ή αν αποτέλεσε απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά παράδοση της πολιτικής αυτοπροβολής του κ. Σταματόπουλου.

Οι πόλεις δεν θυμούνται ποιος κράτησε το ψαλίδι για να κόψει την κορδέλα. Θυμούνται μόνο αν το κτίριο που εγκαινιάστηκε γέμισε ζωή.

Και ίσως εκεί να κρύβεται η βαθύτερη σημασία τεσσάρων λέξεων που έχουν κοινή ρίζα και κοινή μοίρα.

Πόλη. Πολίτης. Πολιτισμός. Πολιτική.

Η πόλη υπάρχει για τον πολίτη. Ο πολίτης γεννά τον πολιτισμό. Και η πολιτική αντλεί τη νομιμοποίησή της μόνο όταν υπηρετεί και τους δύο.

Όταν αυτή η φυσική σειρά αντιστρέφεται, όταν η πολιτική χρησιμοποιεί τον πολιτισμό για να υπηρετήσει την εξουσία και όχι τον πολίτη, τότε η πόλη χάνει λίγο από την ψυχή της.

Γιατί η λέξη «πολιτισμός» δεν γεννήθηκε τυχαία από τη λέξη «πόλη». Γεννήθηκε επειδή χωρίς ενεργούς πολίτες δεν υπάρχει πόλη, χωρίς πόλη δεν υπάρχει πολιτισμός και χωρίς πολιτισμό η πολιτική εκφυλίζεται σε μια διαδοχή τελετών, κορδελών και φωτογραφιών.

Συμπερασματικά, λοιπόν, η ιστορία δεν γράφεται την ώρα των εγκαινίων. Οι κορδέλες κόβονται. Η μνήμη δεν εγκαινιάζεται· κερδίζεται και γράφεται αργότερα, στη σιωπή της καθημερινότητας. Εκεί όπου κάθε δημόσιο έργο παύει να ανήκει σε εκείνον που το εγκαινίασε και επιστρέφει σε εκείνους στους οποίους ανήκε εξαρχής: στους πολίτες. Γιατί η μνήμη δεν ανήκει στην εξουσία· ανήκει στον χρόνο και στον ανοιχτό ορίζοντα της επόμενης μέρας.