Του Χρήστου Καλαντζή*

Κάθε κοινωνία γράφει τους νόμους της, λίγες όμως αποφασίζουν πραγματικά να υποταχθούν σε αυτούς.

Στη δικιά μας περίπτωση η μεγαλύτερη απειλή δεν εμφανίζεται όταν ένας πολίτης παραβιάζει τον νόμο, εμφανίζεται όταν η ίδια η εξουσία αρχίζει να πιστεύει ότι μπορεί να βρίσκεται υπεράνω του.

Αφορμή γι’ αυτές τις σκέψεις στάθηκαν δύο γεγονότα που εκ πρώτης όψεως φαντάζουν ανεξάρτητα μεταξύ τους.

Από τη μια, το Γεωπονικό κατάστημα δυο φίλων έπεσε θύμα διάρρηξης από συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Εκείνο όμως που με συγκλόνισε δεν ήταν μόνο η απώλεια των χρημάτων μα και η φράση που ακολούθησε.

«Ποιος θα τολμήσει να ζητήσει το δίκιο του; Ποιος μπορεί να πάρει τα χρήματά του πίσω από τους Ρομά; Θα μαζευτούν και θα μου σπάσουν το μαγαζί…» είπε με παράπονο ο ένας εκ των θυμάτων.

«Άσε ρε Χρήστο… φαίνονται καθαρά στις κάμερες!» συνέχισε το λόγο του!

Δεν θα ήθελα να σταθώ τόσο στην ταυτότητα των δραστών όσο στο συναίσθημα των θυμάτων, στην πεποίθηση ότι ο φόβος μπορεί να είναι ισχυρότερος από τον νόμο.

Από την άλλη, παρακολουθούμε συχνά τη δημόσια συζήτηση να περιστρέφεται όχι γύρω από το αν πρέπει να διερευνηθούν πιθανές ευθύνες πολιτικών επιλογών, αλλά γύρω από το αν η κάθε πλειοψηφία (κοινοβουλευτική, δημοτική,.. κλπ) το επιτρέπει.

Οι δύο ιστορίες μοιάζουν διαφορετικές. Η μία αφορά μια μικρή επιχείρηση κι η άλλη την κορυφή της εξουσίας(τοπική ή κεντρική), όμως κι οι δύο γεννούν το ίδιο ερώτημα.

Ποιος κυβερνά πραγματικά; Ο νόμος ή η σκοπιμότητα;

Σε αυτό το σημείο ίσως αξίζει να κάνουμε ένα μικρό νοητικό πείραμα.

Ας υποθέσουμε ότι αύριο αλλάζει η κυβέρνηση, αλλάζει η δημοτική αρχή. Θα δεχόμασταν, χωρίς αντίρρηση, η νέα πλειοψηφία να διαθέτει ακριβώς τις ίδιες δυνατότητες που διαθέτει η σημερινή;

Να αποφασίζει βρε παιδί μου ποιοι θα ελεγχθούν και ποιοι όχι; Να αποφασίζει ποιοι θα μιλήσουν και πότε θα κλείσει το μικρόφωνο;

Να μπορεί να επικαλείται την εκλογική της νίκη κάθε φορά που τίθεται ζήτημα λογοδοσίας;

Να ζητά εμπιστοσύνη αλλά να αρνείται τον έλεγχο;

Αν η απάντησή μας είναι «όχι», τότε ίσως ανακαλύψαμε κάτι εξαιρετικά σημαντικό!

Το πρόβλημά μας δεν είναι ποιος κυβερνά! Το πρόβλημά μας είναι ότι οι κανόνες επιτρέπουν σε οποιονδήποτε κυβερνά να γίνεται ταυτόχρονα και κριτής του εαυτού του!

Ίσως λοιπόν η δημοκρατία μας να μη χρειάζεται ισχυρότερες εξουσίες, ίσως να χρειάζεται περισσότερη θεσμική ισορροπία κι ισχυρότερους κανόνες!

Κανόνες που θα υπερβαίνουν το πολιτικό κόστος. Που θα εφαρμόζονται ακόμη κι όταν αφορούν οικονομικά συμφέροντα ή κοινωνικές ομάδες από τις οποίες εξαρτώνται εκλογικές νίκες!

Γιατί η εκλογική νίκη σαφώς δίνει το δικαίωμα να κυβερνήσεις, δεν δίνει όμως το δικαίωμα να εξαιρεθείς από τους κανόνες που δεσμεύουν όλους τους υπόλοιπους.

Αυτό δεν είναι ζήτημα Αριστεράς ή Δεξιάς, δεν είναι ζήτημα κυβέρνησης ή αντιπολίτευσης, είναι το θεμέλιο του κράτους δικαίου! Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που οφείλει να απαντήσει κάθε δημοκρατία είναι ένα.

Ποιος προστατεύει τη δημοκρατία όταν η ίδια η πλειοψηφία δεν επιθυμεί να υποτάξει την εξουσία της στους νόμους;

Από τον τρόπο που θα απαντήσουμε δεν κρίνεται μόνο η ποιότητα της διακυβέρνησής μας…