Του Χρήστου Καλαντζή*

Ετούτη η εβδομάδα ήταν… πως να το πω βρε παιδί μου… πυρετώδης! Επέτυχα κάτι «σαραντάρια» τα οποία με ανάγκασαν να παραμείνω κλινήρης για κάνα  δυο μέρες. Ντουβρουτζάς δηλαδή! Τι να πω, υπάρχουν κι αυτά στη ζωή.

Την Τρίτη ημέρα λοιπόν, κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης μού επετράπη ο καφές. Οπότε εν ριπή οφθαλμού παρήγγειλα έναν. Έβαλα το χάρτινο ποτήρι στα χείλη κι η μυρωδιά, η γεύση του άρχισαν να βάζουν πάλι σε λειτουργία το μυαλό.

Το κατέβασα και κοιτάζοντας το περιεχόμενο αναρωτήθηκα.

«Πώς στο καλό γίνεται σε τούτη τη χώρα να κλείνουν εργοστάσια και να ανοίγουν καφετέριες; Να εξαφανίζονται βιοτεχνίες και να ξεφυτρώνουν σουβλατζίδικα; Να ψάχνεις έναν άνθρωπο να σου επισκευάσει μια ηλεκτρονική πλακέτα και να μη βρίσκεις, αλλά να μπορείς να παραγγείλεις freddo capuccino ακόμη κι αν βρίσκεσαι στην κορυφή του Ολύμπου; Freddo capuccino και μάλιστα με γάλα αμυγδάλου!»

Ε λοιπόν μάλλον φαίνεται πως δεν ήμουν ο μοναδικός που αναρωτήθηκε.

Ένας φίλος μου έστειλε μια εργασία με τίτλο «The café economy». Ελληνιστί, «Η οικονομία της καφετέριας».

Πάμε να δούμε τι ανακάλυψαν οι άνθρωποι.

Ότι ύστερα από δεκαπέντε χρόνια Μνημονίων, μεταρρυθμίσεων, αναδιαρθρώσεων και λοιπών οικονομικών εξορκισμών, η ελληνική οικονομία απέκτησε μια αξιοθαύμαστη ικανότητα.

Να δημιουργεί θέσεις εργασίας χωρίς να αυξάνει αντίστοιχα την παραγωγή της!

Όχι, όχι δεν πρόκειται για κάποιο καινούργιο οικονομικό θαύμα. Περισσότερο με τα θαύματα του Καραγκιόζη μοιάζει!

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, τουλάχιστον όπως τα διάβασα εγώ.

Το 2010, όταν μπήκαμε στα Μνημόνια, μας εξηγούσαν ότι η χώρα χρειαζόταν μεταρρυθμίσεις. Πολλές μεταρρυθμίσεις! Τόσες, που αν τις στοιβάζαμε τη μία πάνω στην άλλη πιθανότατα θα φτάναμε στο ύψος του δημόσιου χρέους.

Θα μειώναμε μισθούς, θα απελευθερώναμε αγορές, θα περιορίζαμε εργασιακά δικαιώματα, θα κάναμε ιδιωτικοποιήσεις και φυσικά θα αυξάναμε φόρους.

Όλα αυτά έγιναν για ένα ανώτερο σκοπό. Να γίνουμε παραγωγικότεροι!

Να παράγουμε περισσότερα, καλύτερα και φθηνότερα προϊόντα. Να αποκτήσουμε ανταγωνιστική οικονομία, να προσελκύσουμε επενδύσεις.

Πράγματι οι μεταρρυθμίσεις έγιναν. Σύμφωνα με τη μελέτη, από τις 775 συστάσεις των τριών εργαλειοθηκών ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ, είχαν εφαρμοστεί οι 708 μέχρι τον Ιούλιο του 2019. Ποσοστό άνω του 90%! Τέτοια επιτυχία εφαρμογής σχεδίου ούτε σε γερμανικό εργοστάσιο!

Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια.

Η παραγωγικότητα αντί να ανέβει, κατέβηκε! Κατέβηκε και μάλιστα όχι λίγο.

Το 2024 η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας βρισκόταν περίπου 16% χαμηλότερα από το 2009. Δηλαδή κάναμε δεκαπέντε χρόνια μεταρρυθμίσεις για να καταλήξουμε να παράγουμε λιγότερη αξία ανά εργαζόμενο!

Αν αυτό δεν είναι επιτυχία, τότε τι είναι;

Πάμε τώρα στο καλύτερο;

Από το 2009 μέχρι το 2023 η απασχόληση στον κλάδο της εστίασης και των καταλυμάτων αυξήθηκε κατά περίπου 87%. Ογδόντα επτά τοις εκατό φίλοι μου καλοί! Θα περίμενε λοιπόν κανείς ότι με τόσο περισσότερο προσωπικό θα είχε αυξηθεί εντυπωσιακά και η παραγωγή του κλάδου.

Αμ δε!

Η πραγματική προστιθέμενη αξία αυξήθηκε μόλις 11%. Με άλλα λόγια, βάλαμε σχεδόν διπλάσιους ανθρώπους να δουλεύουν, αλλά η παραγωγή αυξήθηκε ελάχιστα.

Κάπως έτσι η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο μειώθηκε περίπου 41%. Φανταστείτε δηλαδή μια καφετέρια που είχε πέντε εργαζόμενους και πουλούσε εκατό καφέδες. Μετά τις μεταρρυθμίσεις απέκτησε εννέα εργαζομένους και πουλάει εκατόν έντεκα καφέδες.

Προφανώς οι τέσσερις καινούργιοι υπάλληλοι έχουν αναλάβει να παρακολουθούν τους υπόλοιπους πέντε!(Παλιά τους λέγαμε ρουφιάνους)

Κάπου εδώ λοιπόν διαβάζοντας βρήκα κάτι το πραγματικά ενδιαφέρον.

Η ίδια μελέτη διαπιστώνει ότι οι πραγματικοί μισθοί στον συγκεκριμένο κλάδο μειώθηκαν σχεδόν 59% μεταξύ 2009 και 2023.

Προσέξτε! Δεν μιλάμε για ονομαστικούς μισθούς, αλλά για την αγοραστική τους δύναμη. Δηλαδή, ενώ αυξήσαμε θεαματικά την απασχόληση, μειώσαμε δραματικά την πραγματική αμοιβή της.

Κάπου εδώ φίλοι μου καλοί κάνει την εμφάνισή του το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου.

Γιατί να επενδύσει μια επιχείρηση σε τεχνολογία όταν μπορεί να προσλάβει φθηνά εργατικά χέρια; Γιατί να αγοράσει ένα μηχάνημα που κοστίζει εκατό χιλιάδες ευρώ, όταν μπορεί να προσλάβει ανθρώπους με χαμηλούς μισθούς;

Γιατί να αυτοματοποιήσει την παραγωγή της; Γιατί να καινοτομήσει; Γιατί να μπλέξει με τεχνητές νοημοσύνες, ρομποτικά συμπράγκαλα και λοιπά διαβολικά κατασκευάσματα; Κύριε Ελέησοοον…

Προσλαμβάνει άλλους δύο τους δίνει από έναν δίσκο και καθάρισε! Είναι έτοιμοι και για την εκκλησία την Κυριακή και για ψηφοφόροι μεθαύριο! Κύριε Ελέησοοον…

Το ωραιότερο; Η ανεργία μειώνεται κι όλοι πανηγυρίζουν! Κυβέρνηση, κομπάρσοι, κανάλια, κλπ…

Βέβαια για να μην παρεξηγηθούμε δεν ισχυρίζομαι ότι ο τουρισμός κάνει ζημιά, κάθε άλλο! Ο τουρισμός φέρνει χρήματα από το εξωτερικό, δημιουργεί θέσεις εργασίας και συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Άλλωστε το αναγνωρίζουν και οι ίδιοι οι ερευνητές. Το πρόβλημα δεν είναι ότι έχουμε ξενοδοχεία, εστιατόρια και καφετέριες.

Το πρόβλημα είναι ότι κοντεύουμε να μην έχουμε τίποτε άλλο!

Γιατί βρε αδερφέ καλός ο τουρισμός, καλή η χωριάτικη σαλάτα, εξαιρετικό το τζατζίκι, αλλά δεν μπορεί ολόκληρο το παραγωγικό μέλλον μιας χώρας να εξαρτάται από το αν ο Γερμανός τουρίστας θα παραγγείλει δεύτερη μερίδα καλαμαράκια και μάλιστα κατεψυγμένα εισαγωγής από τη Νορβηγία!

Μια οικονομία λοιπόν χρειάζεται βιομηχανία, τεχνολογία, έρευνα, καινοτομία, εξαγωγικές επιχειρήσεις και ανθρώπους που παράγουν προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Χρειάζεται με απλά λόγια να παράγει πράγματα που οι υπόλοιποι θέλουν να αγοράσουν. Όχι αποκλειστικά πράγματα που οι υπόλοιποι θέλουν να φάνε!

Κάπου εδώ λοιπόν η μελέτη μας επιφυλάσσει μια τελευταία έκπληξη.

Με οικονομετρική ανάλυση οι μελετητές διαπιστώνουν ότι η αύξηση της παραγωγής και η αύξηση των πραγματικών μισθών συνδέονται θετικά με την αύξηση της παραγωγικότητας.

Οπότε θα με ρωτήσετε τώρα… και;;; Τι έγινε που συνδέονται;; Εμείς μείωση δεν έχουμε;

Βρε κουμπάροι για σκεφθείτε το λίγο, μήπως στην προσπάθειά μας να κάνουμε την εργασία φθηνότερη καταφέραμε να κάνουμε την οικονομία λιγότερο παραγωγική;

Μήπως δηλαδή πετύχαμε το ακριβώς αντίθετο από εκείνο που επιδιώκαμε;

Για να επιστρέψουμε λοιπόν στην καθημερινότητά μας… Ανοίγουμε την τηλεόραση και ακούμε για ρεκόρ τουριστικών αφίξεων. Ανοίγουμε το ραδιόφωνο κι ακούμε για μείωση της ανεργίας. Ανοίγουμε τις εφημερίδες και διαβάζουμε για ανάπτυξη.

Όλα καλά λοιπόν μόνο που τα σταφύλια μείνανε στ’ αμπέλια σύντεκνοι!

Οπότε βρε παιδί μου δεν βρίσκεται και κανείς να μας εξηγήσει επαρκώς τι ακριβώς αναπτύσσεται!

Γιατί άλλο πράγμα είναι να δημιουργείς εκατό θέσεις εργασίας σε μια επιχείρηση που κατασκευάζει κάτι ή σε μια μονάδα μεταποίησης κι άλλο εκατό θέσεις σε μια επιχείρηση που νοικιάζει ξαπλώστρες.

Προφανώς κι οι δύο δημιουργούν απασχόληση κι οι δύο προσφέρουν υπηρεσίες ή προϊόντα που έχουν αξία.

Αλλά δεν έχουν αναγκαστικά την ίδια παραγωγικότητα, τις ίδιες τεχνολογικές δυνατότητες ή την ίδια συμβολή στη μακροχρόνια ανάπτυξη.

Κάπως έτσι φίλοι μου καλοί φτάσαμε στο 2026.

Ζούμε σε μια χώρα που πέρασε από τρία Μνημόνια, εκατοντάδες μεταρρυθμίσεις, αμέτρητες εξαγγελίες και δεκαπέντε χρόνια οικονομικής προσαρμογής. Μια χώρα που εξακολουθεί να αναζητά το παραγωγικό της μοντέλο.

Μόνο που μέχρι να το βρει, φρόντισε τουλάχιστον να δημιουργήσει τις κατάλληλες υποδομές για να το συζητάμε. Καφετέριες!

Οπότε την επόμενη φορά που θα ακούσετε κάποιον να πανηγυρίζει επειδή δημιουργήθηκαν χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας, κάποιον από ετούτους που θα εμφανιστούν στο επόμενο διάστημα για να συγκομίσουν ψήφους, μην είστε αγενείς.

Χειροκροτήστε! Απλώς όταν τελειώσει το χειροκρότημα ρωτήστε ευγενικά.

«Ωραία βρε αδερφέ! Τι παράγουμε;»

Γιατί τελικά μπορεί να καταφέραμε να μειώσουμε την ανεργία. Μπορεί να καταφέραμε να αυξήσουμε τον τουρισμό. Μπορεί να καταφέραμε να γεμίσουμε τις παραλίες, τα ξενοδοχεία και τις καφετέριες.

Αλλά η παραγωγικότητα;

Η παραγωγικότητα μάλλον πήγε για καφέ κι απ’ ό,τι φαίνεται θα παραγγείλει και δεύτερο!