Στο πεδίο της τοπικής αυτοδιοίκησης συγκρούονται δύο θεμελιώδεις πολιτικές αντιλήψεις. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το πρόταγμα της διαφάνειας και της λογοδοσίας, όπου οι πολίτες είναι ενεργά υποκείμενα που ενημερώνονται, κρίνουν και ενίοτε συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων. Από την άλλη πλευρά ορθώνεται ένα συγκεντρωτικό, δημαρχοκεντρικό μοντέλο. Αυτό αντιλαμβάνεται την κοινωνία ως μάζα προς χειραγώγηση, οχυρώνεται πίσω από το φαντασιακό των «οραμάτων» και παράγει δημόσιες πολιτικές εν είδει χρησμού.

Έτσι καλλιεργεί ένα κλίμα μετα-αλήθειας, χωρίς να αποδεικνύει την πραγματική αλήθεια με στοιχεία και δεδομένα. Απλά λέει ό,τι θέλει. Κατασκευάζει εφήμερα αφηγήματα μέσω των προηγμένων τεχνολογιών που παρέχουν σήμερα τα social media και δημιουργεί εικονικές πραγματικότητες, φαντασιωνόμενο ότι οι πολίτες θα πιστέψουν ότι «η άγνοια είναι δύναμη».

Σε αυτή την ψηφιακή πολιτική του θεάματος, ο δήμαρχος-«ηγέτης» λειτουργεί με τον τρόπο που ο Ηράκλειτος απέδιδε στο δελφικό μαντείο, καθώς «οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει». Αρνείται δηλαδή τη διαφανή λογοδοσία και τον καθαρό λόγο και δεν φανερώνει τις πραγματικές του επιδιώξεις, για να αποφύγει τον κριτικό έλεγχο.

Χαρακτηριστικό πεδίο άσκησης αυτού του μοντέλου-χρησμού αποτελεί η νεφελώδης ρήτρα «επάρκεια εσόδων», που περιλαμβάνεται στην πρόσφατη «Κατάρτιση των όρων Προκήρυξης για τη Χορήγηση Υποτροφίας έτους εισαγωγής 2025 του Ιδρύματος Υποτροφιών Γεωργίου Μαυρούλια».

Ωραία λέξη, η «επάρκεια»! Σου φέρνει στο μυαλό απόθεμα πετρελαίου, όχι κληροδότημα με συγκεκριμένη, καταγεγραμμένη περιουσία.

Αντί για διαφάνεια στις πηγές εσόδων, η δημοτική αρχή σε παραπέμπει σε έναν βουβό τραπεζικό λογαριασμό.

Το βαθύτερο όμως ερώτημα αφορά την πραγματική υλική βάση του Ιδρύματος.

Και εδώ έχουμε τη Γεωμετρία του Παραλόγου…

Ο ίδιος ο δήμαρχος, στη δημοσίευση του Δήμου «Δίνονται Πάλι οι Υποτροφίες Μαυρούλια» (Μάρτιος 2019, ακόμη αναρτημένη στο kiato.gov.gr), δηλώνει με στόμφο, όπως συνηθίζει: «Μετά από πολλές προσπάθειες όλων των δημοτικών αρχών διεκδικήσαμε από την Αμερικάνικη Τράπεζα JP MORGAN και πετύχαμε με δικαστικό αγώνα την απόκτηση της κινητής και ακίνητης περιουσίας» του ευεργέτη. Κατονομάζει μάλιστα τα ακίνητα και προσθέτει ότι οι υποτροφίες, από εδώ και στο εξής, θα δίνονται κάθε χρόνο στην ώρα τους και ανελλιπώς, «από το εισόδημα αυτών των ακινήτων».

Ωραία! Αφού κερδίσατε την JP Morgan, πού είναι το άλλο εισόδημα, από την κινητή περιουσία του Μαυρούλια;

Στον Ισολογισμό του 2024 υπάρχει μόνο ένας λογαριασμός, «ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΜΑΥΡΟΥΛΙΑ». Πρόκειται για τον ισολογισμό που πέρασε με την αντιπολίτευση σύσσωμη να τον καταψηφίζει και τους ορκωτούς ελεγκτές να δηλώνουν επιφύλαξη. Ο λογαριασμός έχει ένα ισχνό, ειρωνικό υπόλοιπο 34.734,12 ευρώ, χωρίς καμία αναφορά στην πηγή που τον τροφοδοτεί.

Εδώ η επίσημη ρητορική συγκρούεται μετωπικά με τα γεγονότα. Ο δήμαρχος θριαμβολογεί χρόνια τώρα για τις δικαστικές νίκες απέναντι στην JP Morgan, αλλά όταν έρχεται η ώρα του ταμείου, εμφανίζεται μόνο αυτό το υπόλοιπο. Η «επάρκεια εσόδων» καταντά έτσι ένας γραφειοκρατικός παραλογισμός, που στόχο έχει να κρύψει την πραγματικότητα.

Και για να μην παίζει ο Σταματόπουλος το «γιούπι γιάγια» με την περιουσία του Μαυρούλια, καλό είναι να ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα.Το Ίδρυμα Υποτροφιών Γεωργίου Αναστ. Μαυρούλια είναι κοινωφελές ίδρυμα με δική του νομική προσωπικότητα και αυτοτελές κεφάλαιο, προερχόμενο από το εμπίστευμα (trust) του ευεργέτη. Συστάθηκε με τη διαθήκη του ευεργέτη και εγκρίθηκε με το Β.Δ. 760/1966 (ΦΕΚ 187/Α΄/20.09.1966), το οποίο κύρωσε και τον Οργανισμό του. Δεν διοικείται από τον Δήμο ως νομικό πρόσωπο, αλλά από δική του Διοικητική Επιτροπή, με πρόεδρο τον δήμαρχο και μέλη τους δημοτικούς συμβούλους. Εποπτεύεται δε από τη Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Συνεπώς, ο Δήμος δεν απέκτησε καμία περιουσία· οι δημοτικοί σύμβουλοι και ο δήμαρχος είναι απλοί εντολοδόχοι, δεσμευμένοι από τον σκοπό του Ιδρύματος. Η εμφάνιση αυτού του ποσού στον γενικό Ισολογισμό του Δήμου, χωρίς τις πηγές, συνιστά λογιστική «χώνευση» του Ιδρύματος και ακυρώνει στην πράξη την αυτοτέλειά του.

Πόσο «αυτοτελές» θεωρεί η δημοτική αρχή το Ίδρυμα φάνηκε καθαρά στη σημερινή συνεδρίαση της Δημοτικής Επιτροπής . Το 13ο θέμα της ημερήσιας διάταξης είχε τίτλο «Διαγραφή οφειλών μισθώματος ακινήτου κληροδοτήματος Μαυρούλια», λόγω συμψηφισμού των μισθωμάτων με εργασίες που έκανε ο μισθωτής στο ακίνητο. Το θέμα πέρασε με τις ψήφους της δημοτικής αρχής· η αντιπολίτευση συμμετείχε στη συζήτηση, αλλά απείχε από την ψηφοφορία.

Ας το πούμε απλά. Τα ενοίκια αυτά δεν ανήκουν στον Δήμο· ανήκουν στο Ίδρυμα, και από αυτά χρηματοδοτούνται οι υποτροφίες. Και μάλιστα τη στιγμή που η «επάρκεια εσόδων» κρέμεται ακριβώς από αυτά τα ενοίκια , όποιο ποσό διαγράφεται σήμερα, λείπει αύριο από τα παιδιά που περιμένουν την υποτροφία τους. Κι αν οι εργασίες του μισθωτή ήταν πράγματι αναγκαίες, ποιος τις ενέκρινε, πότε και με ποια κοστολόγηση; Από πότε η Δημοτική Επιτροπή είναι το αρμόδιο όργανο να αποφασίζει;

Όταν ο δήμαρχος μοιράζει υποτροφίες, τα ακίνητα είναι του Ιδρύματος και τα ενοίκιά τους πάνε «ανελλιπώς» στα παιδιά. Όταν όμως πρόκειται να διαγραφούν ενοίκια, το Ίδρυμα εξαφανίζεται, τα ακίνητα γίνονται «κληροδότημα» του δήμου και αποφασίζει η Δημοτική Επιτροπή. Ένα ακίνητο, δύο ιδιοκτήτες, ανάλογα με το τι βολεύει. Μήπως εδώ έχει χαθεί τελείως η μπάλα;

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι τεχνικό· είναι βαθιά πολιτικό πρόβλημα αυτονομίας του Ιδρύματος και δημοκρατίας.

Η απουσία των πηγών και η σύγχυση των αρμοδιοτήτων λειτουργούν ως στρατηγική «επαρχιακού πατερναλισμού». Η δημοτική αρχή αναπαράγει το μοντέλο μιας παραδοσιακής, κλειστής ελίτ εξουσίας, που θεωρεί τον εαυτό της ιδιοκτήτρια των πάντων, ακόμη και του Ιδρύματος. Ο δε Σταματόπουλος σκηνοθετεί τον μύθο του «μεγαλόψυχου προστάτη» απέναντι σε μια κοινωνία που την προτιμά σε κατάσταση πολιτικής ανηλικιότητας.

Προφανώς δεν πρωτοτυπεί· αντιγράφει την παλιά, δοκιμασμένη συνταγή του μακιαβελικού ηγεμόνα: τυμπανοκρουσίες όταν κερδίζεται η περιουσία, σιγή ιχθύος όταν πρέπει να κάνει ταμείο. Μόνο που, όπως σημείωνε ο Μαρξ στη «18η Μπρυμαίρ», η ιστορία επαναλαμβάνεται «τη μια φορά σαν τραγωδία, την άλλη σαν φάρσα». Και ο «ηγεμόνας» του Κιάτου, ομολογουμένως, διάλεξε τη δεύτερη. Θυμίζει, όλο αυτό, εκείνους τους ξεπεσμένους τοπικούς άρχοντες του παρελθόντος που, ενώ κρατούσαν άδειο πουγγί, αγόρευαν με ύφος χιλίων καρδιναλίων, πιστεύοντας πως η ιστορία ξεκινά και τελειώνει με το δικό τους πέρασμα από την καρέκλα.

Συμπερασματικά, λοιπόν, όσο δεν υπάρχει πραγματικός, αυτοτελής δημόσιος απολογισμός του Ιδρύματος Μαυρούλια – όπως επιβάλλει ρητά ο ίδιος ο Ν. 4182/2013, που η προκήρυξη επικαλείται στην πρώτη της γραμμή- η «επάρκεια εσόδων» θα παραμείνει αυτό που πάντα ήταν στα χέρια τέτοιων διαχειριστών: ένας χρησμός που ανακοινώνεται, αλλά δεν εξηγείται.