Ο Χριστός ως «ηττημένος επαναστάτης» με την οπτική του Κώστα Βάρναλη

Ο Χριστός ως «ηττημένος επαναστάτης» με την οπτική του Κώστα Βάρναλη

Ενώ για τη θεολογική παράδοση η Σταύρωση αποτελεί το προοίμιο της Ανάστασης και της σωτηρίας της ψυχής, για τον Κώστα Βάρναλη η σκηνή του Γολγοθά μετατρέπεται σε ένα συγκλονιστικό κοινωνικό δράμα, γυμνό από μεταφυσικές ελπίδες. Στο εμβληματικό του ποίημα «Η Μάνα του Χριστού», ο ποιητής ανατρέπει το θρησκευτικό στερεότυπο, φέρνοντας το Θείο στα μέτρα της καθημερινής, τραχιάς πραγματικότητας.

Στο κέντρο της αφήγησης δεν βρίσκεται ένας απόμακρος Θεός, αλλά η «Μάνα». Μια γυναίκα του λαού, που βλέπει το παιδί της να χάνεται όχι για μια αφηρημένη αμαρτία, αλλά για την προσπάθειά του να αφυπνίσει τους καταπιεσμένους. «Πού να σε κρύψω, γιόκα μου, να μη σε φτάσουν οι κακοί;», αναρωτιέται, εκφράζοντας τον πανανθρώπινο φόβο της μάνας μπροστά στην κρατική και κοινωνική καταστολή.

Η προσέγγιση του Βάρναλη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ιστορικό σοκ της εποχής του. Η έκδοση του έργου συμπίπτει με τη Μικρασιατική Καταστροφή και το τέλος των «Μεγάλων Ιδεών». Ο Βάρναλης, στρεφόμενος στον μαρξιστικό υλισμό, παρουσιάζει έναν Χριστό που δεν είναι ο «Βασιλιάς των Ιουδαίων», αλλά ο ιδεαλιστής που συντρίβεται από ένα διεφθαρμένο κατεστημένο. Η θυσία του χρησιμοποιείται για να καυτηριάσει την παθητικότητα των μαζών – τη «λαοθάλασσα» που παρακολουθεί αμέτοχη – υπογραμμίζοντας την ανάγκη για πραγματική ταξική συνειδητοποίηση.

Κλείνοντας, ο «ηττημένος επαναστάτης» του Βάρναλη δεν ζητά τη λύπηση, αλλά την αφύπνιση. Η Σταύρωσή του δεν είναι ένα μοιραίο τέλος, αλλά η αποκάλυψη της αλήθειας: όσο ο λαός παραμένει θεατής της δικής του θυσίας, η αδικία θα θριαμβεύει.
Για τον Βάρναλη, η πραγματική «Ανάσταση» δεν συμβαίνει στον ουρανό, αλλά στις συνειδήσεις των ανθρώπων. Το μήνυμα παραμένει διαχρονικά πολιτικό: η σωτηρία δεν θα έρθει από κάποιον επίγειο ή επουράνιο μεσσία, αλλά από τη στιγμή που οι «φτωχοδιάβολοι» της γης θα αποφασίσουν να σηκώσουν το δικό τους ανάστημα. Ο Χριστός του Βάρναλη μπορεί να ηττήθηκε στον Γολγοθά, αλλά η θυσία του παραμένει μια ανοιχτή πρόκληση για την ανατροπή κάθε κοινωνικού σκοταδιού.

*Το ποίημα «Η Μάνα του Χριστού» περιλαμβάνεται στη σύνθεση «Το Φως που καίει», η οποία εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1922 στην Αλεξάνδρεια με το ψευδώνυμο Δήμος Τανάλιας. Το έργο θεωρείται το πρώτο ολοκληρωμένο δείγμα στρατευμένης μαρξιστικής ποίησης στην Ελλάδα και αποτελεί σημείο αναφοράς για την κοινωνική και πολιτική κριτική στη νεοελληνική λογοτεχνία.

Google+ Linkedin